AI Act: moet u uw team verplicht opleiden in AI, en wat moet u concreet doen?

Wat artikel 4 zegt, in gewone taal

De Europese verordening over artificiële intelligentie, vaak ‘AI Act’ genoemd, bevat een heel kort artikel dat bijna alle ondernemingen raakt: artikel 4, over ‘AI-geletterdheid’. Wie AI voor uw rekening gebruikt, moet weten wat de tool kan, en waar hij zich kan vergissen.

Dat artikel geldt sinds 2 februari 2025. Het werd in 2026 herschreven door een vereenvoudigingsverordening, Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026, op 24 juli bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Unie en van kracht sinds 27 juli 2026. De wijziging is reëel, maar ze schrapt de verplichting niet, zoals de vragen en antwoorden van de Europese Commissie over AI-geletterdheid bevestigen: ze maakt ze redelijker.

• Vóór 27 juli 2026: ‘zoveel als mogelijk zorgen voor een toereikend niveau’ van AI-geletterdheid, zonder precieze omschrijving van dat niveau.
• Sinds 27 juli 2026: ‘maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen’, zonder vereist niveau voor een bepaalde persoon.
• Nieuw: de Commissie en de lidstaten moeten de ondernemingen helpen, vooral kmo's, en de Commissie publiceert praktische voorbeelden.

Valt uw onderneming eronder?

Zeer waarschijnlijk wel. De verordening richt zich tot wie een AI-tool maakt, maar ook tot de ‘gebruiksverantwoordelijken’: elke organisatie die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt (artikel 3 van de verordening). Alleen persoonlijk gebruik, los van het werk, valt erbuiten.

U bent dus gebruiksverantwoordelijke zodra iemand in uw team AI gebruikt voor zijn werk. Enkele herkenbare situaties:

• een assistente die een brief laat opstellen of vertalen door een AI-assistent voor het grote publiek;
• een boekhouder of beheerder die een lang document of een contract laat samenvatten;
• een zorgverlener die software gebruikt die de consultatie uitschrijft en een verslag voorstelt;
• een mailprogramma of kantoorsuite waarvan de ingebouwde AI-functie voor het hele team aanstaat.

De Commissie heeft het bevestigd: een onderneming waarvan de werknemers een AI-assistent voor het grote publiek gebruiken om teksten te schrijven of te vertalen, valt eronder. Die mensen moeten minstens de risico's kennen, zoals ‘hallucinaties’: foute antwoorden die met grote stelligheid worden gebracht.

De verplichting geldt voor uw personeel, maar ook voor ‘andere personen’ die AI voor uw rekening gebruiken: een zelfstandige, een onderaannemer, een dienstverlener. Volgens de Commissie moeten ook zij over de vaardigheden beschikken die ze voor hun opdracht nodig hebben, net als uw werknemers.

De belangrijke data

Sancties: wat er echt kan gebeuren

De spectaculaire boetes die u overal leest (tot 35 miljoen euro of 7 % van de wereldwijde omzet) gelden voor verboden AI-praktijken, niet voor artikel 4. Voor AI-geletterdheid legt de verordening geen bedrag vast: de lidstaten bepalen de sancties, van een eenvoudige waarschuwing tot een boete, evenredig en rekening houdend met de belangen van kmo's (artikel 99).

De Commissie voegt eraan toe dat een sanctie waarschijnlijker wordt als er een incident is door een gebrek aan opleiding of richtlijnen. Daar zit het echte risico: geen onverwachte controle, maar een datalek of een zware fout, gevolgd door de vraag ‘welke maatregelen had u genomen?’

Blijft de vraag wie zal controleren. Begin augustus 2026 liet de FOD Economie weten dat hij een voorontwerp van wet voorbereidde om de bevoegde autoriteiten aan te wijzen: niet één autoriteit, maar meerdere naargelang de sector, met het BIPT (de regulator voor telecom en post) als centrale autoriteit wanneer geen andere bevoegd is (RTBF, 2 augustus 2026, in het Frans). Die vertraging schort niets op: de Europese verordening is rechtstreeks van toepassing.

Voorbeeld: kopiëren en plakken met dure gevolgen

Voorbeeld, verzonnen ter illustratie. In een fictieve dokterspraktijk moet een secretaresse een delicate brief van een ontevreden patiënt beantwoorden. Ze plakt de hele briefwisseling in een gratis online AI-tool, met de naam van de patiënt en de details van zijn behandeling. Het antwoord is goed geschreven, maar verzint een terugbetalingstermijn, en de gegevens van de patiënt staan nu bij een dienst waarvan niemand de voorwaarden heeft gelezen.

Niemand wilde iets verkeerd doen. Er ontbrak een duidelijke regel (‘geen patiëntgegevens in een tool voor het grote publiek’), een goedgekeurde tool en tien minuten uitleg over de fouten van AI. Precies dat vraagt artikel 4.

In een zorgpraktijk is dat het belangrijkste punt. Gezondheidsgegevens zijn ‘gevoelige’ gegevens in de zin van de AVG, en het medisch beroepsgeheim geldt. Een patiëntnaam, een verslag of een röntgenfoto horen niet thuis in een gratis online AI-tool.

Het plan in vijf stappen, om maandagochtend mee te beginnen

1. De inventaris maken. Vraag iedereen, zonder verwijt, welke AI-tools hij gebruikt en waarvoor. Noteer ook de AI-functies die al aanstaan in uw software.
2. Een regel van één pagina schrijven. Wat mag, wat niet mag, met welke tools. Regel nummer één: geen gegevens van patiënten, klanten of personeelsleden in een niet-goedgekeurde AI-tool voor het grote publiek.
3. Een goedgekeurde tool aanbieden. Verbieden zonder alternatief zet mensen aan om AI stiekem te gebruiken. Kies een tool met voorwaarden die voor u aanvaardbaar zijn, en stel hem correct in.
4. Opleiden, per profiel. Een korte sessie voor iedereen, plus een aanvulling voor wie gevoelige taken uitvoert (gezondheidsgegevens, beslissingen, teksten voor patiënten of klanten).
5. Alles documenteren. Datum, inhoud, deelnemers, versie van de regel. Een eenvoudige tabel volstaat.

De Gegevensbeschermingsautoriteit raadt aan de standaardinstellingen van die tools na te kijken (chatgeschiedenis, gebruik van uw gesprekken om de AI te trainen, automatische back-ups), die vaak ongemerkt aanstaan: een goede reflex om in uw interne regel op te nemen.

Wat moet de opleiding bevatten?

Er bestaat geen officieel programma. De Commissie geeft een minimale basis: wat AI is en hoe het werkt, welke AI bij u gebruikt wordt, de mogelijkheden en de gevaren ervan, met een inhoud die aangepast is aan het risico van de tools en aan het niveau van elke persoon. Mensen gewoon de handleiding van de tool laten lezen, is vaak ondoeltreffend.

Wat u niet hoeft te doen

Volgens de vragen en antwoorden van de Commissie is het volgende niet vereist:

• Een certificaat: een intern register van opleidingen en richtlijnen volstaat.
• Een examen: niets verplicht u om het niveau van uw werknemers te meten.
• Een ‘AI-verantwoordelijke’ of een comité: er wordt geen bijzondere structuur opgelegd.
• Een programma specifiek voor uw sector: niets specifieks voor de zorg, maar de context en het risiconiveau tellen mee.

Eén uitzondering om rekening mee te houden: als u een AI gebruikt die als ‘hoog risico’ is ingedeeld, moeten de mensen die er toezicht op houden bovendien voor die specifieke taak opgeleid zijn. Vraag het na bij uw leverancier als software belangrijke beslissingen neemt of voorbereidt.

Samengevat

AI bespaart kostbare tijd, en Europa vraagt u niet om het te laten, alleen om ervoor te zorgen dat uw team het met kennis van zaken gebruikt. In de Unie gebruikte in 2025 al één op de vijf ondernemingen met minstens tien mensen AI, en meer dan één op de twee bij de grote ondernemingen (Eurostat, in het Engels): de vraag is niet meer of uw team AI gebruikt, maar hoe.

Uw team opleiden in AI→